Eski bir dolgu ne zaman yeniden değerlendirilir?

Dolgular için herkes açısından geçerli sabit bir son kullanma tarihi yoktur.

Restorasyonun klinik ömrünü etkileyebilen faktörler arasında:

• dolgunun büyüklüğü ve bulunduğu diş,
• kalan sağlam diş dokusu,
• uygulama sırasında sağlanan izolasyon ve adeziv koşullar,
• çiğneme kuvvetleri,
• diş sıkma veya gıcırdatma,
• ağız hijyeni,
• kişinin çürük riski,
• beslenme alışkanlıkları,
• restorasyonun zaman içinde onarılıp onarılmadığı

bulunur.

Bu nedenle “kompozit dolgu şu kadar yıl sonra mutlaka değiştirilir” şeklindeki sabit süreler klinik karar için yeterli değildir. Sorunsuz bir restorasyonu yalnız yaşı nedeniyle değiştirmek, her yenilemede bir miktar daha sağlam diş dokusunun kaybedilmesine yol açabilir.

Aşağıdaki durumlar restorasyonun yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir:

• Dolgunun bir bölümünün kırılması veya düşmesi
• Dişte yeni başlayan sıcak-soğuk hassasiyeti
• Isırırken ağrı veya rahatsızlık
• Dolgu çevresinde yiyecek sıkışması
• Diş ipinin sürekli takılması veya yırtılması
• Restorasyon kenarında belirgin basamak ya da boşluk hissi
• Dolgu çevresinde yeni çürük şüphesi
• Dişte çatlak veya kırık oluşması
• Kapanışta değişiklik hissi
• Restorasyonun yüzeyinde belirgin aşınma veya form kaybı

Bu belirtilerden biri bulunması, dolgunun mutlaka tamamen değiştirilmesi gerektiğini göstermez. Önce problemin nedeni belirlenmelidir.

Her zaman değil.

Kompozit restorasyonların kenarlarında zamanla yüzeysel renklenme oluşabilir. Kahve, çay, tütün gibi dışsal renklendiriciler ve restorasyon yüzeyindeki mikroskobik değişiklikler marjinal renklenmeye katkıda bulunabilir.

Marjinal renklenme ile aktif sekonder çürük aynı şey değildir.

Restorasyon kenarında koyu bir çizgi görülmesi tek başına dolguyu tamamen sökmek için yeterli değildir. Bölgenin:

• klinik görünümü,
• yüzey bütünlüğü,
• sertliği,
• plak tutuculuğu,
• hastanın çürük riski,
• gerektiğinde radyolojik bulguları

birlikte değerlendirilir.

Bazı yüzeysel renklenmeler yalnız polisajla azaltılabilir. Başka bir durumda ise marjinal bozulma veya gerçek bir çürük lezyonu bulunabilir.

Evet. Restorasyonun kenarında veya çevresinde yeni bir çürük lezyonu gelişebilir. Bu durum genellikle “sekonder” veya “rekürrent” çürük olarak adlandırılır.

Ancak eski bir dolgunun altında çürük olup olmadığını yalnız restorasyonun yaşı veya rengi üzerinden söylemek mümkün değildir.

Sekonder çürük değerlendirmesinde klinik muayene önemlidir. Özellikle restorasyon kenarında kavite, yumuşamış doku, belirgin marjinal bozulma veya ilerleyen radyolojik bulgu gibi işaretler dikkate alınır.

Çürüğün yalnız küçük ve erişilebilir bir bölgede bulunması ile restorasyonun büyük kısmının başarısız olması aynı tedaviyi gerektirmeyebilir.

Hayır.

Problemin yeri, büyüklüğü, restorasyonun geri kalanının durumu ve kalan diş dokusu değerlendirilir.

Uygun bir vakada yalnız problemli bölgenin uzaklaştırılması ve restorasyonun lokal olarak onarılması mümkün olabilir. Başka bir durumda mevcut restorasyonun altında daha geniş çürük, kırık veya sızıntı bulunabilir ve tamamen yenileme gerekebilir.

FDI restorasyon değerlendirme kriterleri de her kusuru doğrudan tam yenilemeyle eşleştirmez. Klinik duruma göre:

• izlem,
• yüzey düzeltmesi/polisaj,
• reseal,
• lokal onarım,
• tamamen yenileme

gibi farklı yönetim seçenekleri bulunabilir.

Bu yaklaşım, gerekli olmayan sağlam diş dokusu kaybını azaltmayı amaçlar.

Kırığın boyutu ve dişin geri kalan yapısı önemlidir.

Dolgunun küçük bir köşesi kırılmış ve geri kalan restorasyon ile diş dokusu sağlamsa lokal onarım düşünülebilir.

Buna karşılık:

• dolgunun büyük bölümü kaybedilmişse,
• diş duvarlarından biri kırılmışsa,
• çatlak tüberküle veya daha derin bölgelere uzanıyorsa,
• mevcut restorasyonun geri kalanı da belirgin şekilde bozulmuşsa

daha kapsamlı bir restorasyon gerekebilir.

Büyük bir eski dolgunun kırılması durumunda karar yalnız “yeniden dolgu yapılır mı?” sorusuyla sınırlı değildir. Kalan sağlam diş dokusuna göre inley/onley veya daha geniş örtü sağlayan restorasyonlar da değerlendirilebilir.

Dolgu, inley/onley veya kaplama: karar nasıl verilir?

Daha önce sorunsuz olan bir restorasyon çevresinde yeni başlayan sıcak-soğuk hassasiyetinin farklı nedenleri olabilir.

Bunlar arasında:

• yeni çürük,
• marjinal bozulma,
• dişte çatlak,
• diş eti çekilmesine bağlı kök yüzeyi hassasiyeti,
• kapanış yüklerinde değişiklik,
• pulpa dokusunu etkileyen daha derin bir problem

bulunabilir.

Bu nedenle hassasiyet görüldüğünde doğrudan eski dolguyu sökmek yerine önce neden araştırılır.

Bazı durumlarda problem dolguyla ilişkili olmayabilir.

Olabilir, ancak tek olasılık bu değildir.

Isırma sırasında ağrı:

• restorasyon veya dişte çatlak,
• yüksek veya değişmiş oklüzal temas,
• pulpal veya apikal problem,
• periodontal kaynaklı hassasiyet,
• komşu dişten yansıyan ağrı

gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Ağrının yalnız belirli bir noktada mı, bırakırken mi yoksa kuvvet uygularken mi oluştuğu tanısal değerlendirmede yardımcı olabilir.

Dolgunun görüntüsüne bakarak kesin neden belirlenemez.

Özellikle iki diş arasındaki temas noktasında restorasyonun formu değişmişse yiyecek sıkışması görülebilir.

Bu durum:

• temas noktasının yetersiz olması,
• restorasyonun kırılması,
• dişlerin zaman içindeki konum değişikliği,
• periodontal dokuların durumu

ile ilişkili olabilir.

Sürekli gıda sıkışması yalnız rahatsızlık yaratmaz; bölgenin temizlenmesini zorlaştırarak diş eti inflamasyonu ve çürük riskini de etkileyebilir.

Sorun restorasyonun sınırlı bir bölümündeyse lokal onarım mümkün olabilir. Daha geniş form bozukluğunda yenileme gerekebilir.

Tekrarlayan biçimde diş ipinin yırtılması veya takılması restorasyon kenarında pürüz, taşkınlık ya da farklı bir yüzey problemi olabileceğini düşündürebilir.

Her pürüz tam dolgu değişimi gerektirmez. Bazı durumlarda yalnız yüzeyin düzeltilmesi ve polisaj yeterlidir.

Ancak bölgede açık bir marj, kırık veya çürük bulunuyorsa farklı bir tedavi gerekebilir.

Restorasyon işlevsel olarak sağlıklı olsa da özellikle ön bölgede renk uyumsuzluğu veya yüzey değişikliği estetik sorun oluşturabilir.

Böyle bir durumda önce daha sınırlı yöntemlerin yeterli olup olmadığı değerlendirilir:

• polisaj,
• yüzey yenileme,
• lokal kompozit ekleme,
• sınırlı onarım

bazı vakalarda yeterli olabilir.

Tam yenileme gerekiyorsa işlem sırasında mümkün olduğunca sağlam diş dokusunun korunması önemlidir.

Ayrıca doğal dişlere beyazlatma planlanıyorsa, ön bölgedeki mevcut kompozit restorasyonların renk uyumu tedavi sıralamasını etkileyebilir.

Dolgu ve kaplamalar beyazlatma ile renk değiştirir mi?

Uygun vakalarda evet.

Restorasyon onarımı yalnız “geçici yama” anlamına gelmez. Mevcut restorasyonun büyük bölümü klinik olarak sağlamsa, sınırlı bir kusurun onarılması gereksiz diş dokusu kaybını önleyebilir.

2024 tarihli çok uluslu çalışmalarda diş hekimlerinin özellikle kompozit restorasyonlardaki sınırlı kırık ve lokal kayıplarda onarımı sık tercih ettiği; kararın çürük riski, restorasyon büyüklüğü ve ağız hijyeni gibi faktörlerden etkilendiği gösterilmiştir.

Onarımın uygun olmadığı vakalarda ise tam yenileme daha doğru olabilir.

Her eski dolgu için otomatik olarak röntgen çekilmesi gerekmez.

Önce klinik muayene ve hastanın şikâyeti değerlendirilir. Ara yüz çürüğü, restorasyon altında yeni lezyon veya pulpa/kök çevresiyle ilgili bir problem şüphesi varsa uygun radyolojik görüntüleme istenebilir.

Hangi görüntülemenin gerekli olduğu cevaplanması gereken klinik soruya göre belirlenmelidir.

İlk Muayene Nasıl İlerler?

Her zaman değil.

Mevcut dolgu çıkarıldığında alttaki gerçek doku kaybı ve kalan diş yapısı görülür. Yeni çürük yoksa veya kayıp sınırlıysa yeniden direkt kompozit restorasyon mümkün olabilir.

Ancak eski dolgunun altında:

• geniş çürük,
• ince ve desteksiz tüberküller,
• çatlak,
• önemli yapısal kayıp

bulunursa restorasyon planı değişebilir.

Bu durumda inley/onley, overlay veya tam kron gibi daha farklı restorasyon tasarımları değerlendirilir.

İnley ve Onley

Hayır.

Büyük veya eski bir dolgu kanal tedavisi ihtimalini tek başına göstermez.

Kanal tedavisi kararı pulpa dokusunun durumu, şikâyetin özellikleri, klinik testler ve gerekli radyolojik bulgular üzerinden verilir.

Derin bir restorasyonun varlığı yalnız geçmişte önemli madde kaybı bulunduğunu gösterir. Diş bugün canlı ve sağlıklı olabilir.

Kanal Tedavisi Ne Zaman Gerekir?

Restorasyon değerlendirmesinde tek bir kriter kullanılmaz.

Genel olarak üç alan birlikte ele alınabilir:

Fonksiyonel özellikler

• Restorasyonda kırık veya madde kaybı var mı?
• Kenar uyumu nasıl?
• Komşu dişle temas yeterli mi?
• Çiğneme ilişkisi ve aşınma nasıl?

Biyolojik özellikler

• Restorasyon kenarında çürük şüphesi var mı?
• Diş hassas mı?
• Pulpa veya periodontal dokularla ilişkili belirti var mı?

Estetik özellikler

• Restorasyonun rengi ve yüzey dokusu nasıl?
• Yüzeysel lekelenme var mı?
• Renk değişimi klinik olarak önemli mi?

Güncellenmiş FDI kriterleri de restorasyonları işlevsel, biyolojik ve estetik boyutları birlikte değerlendirerek izlemden tam yenilemeye kadar farklı yönetim seçenekleriyle ilişkilendirir.

Dt. Ezgi Aydın’ın Balçova’daki muayenehanesinde eski veya problemli bir dolgu değerlendirilirken yalnız restorasyonun yaşı dikkate alınmaz.

Dolgunun bütünlüğü, çevresindeki diş dokusu, çürük riski, diş eti, temas noktaları, kapanış ve hastanın şikâyeti birlikte değerlendirilir.

Klinik olarak uygun olduğunda mevcut restorasyonu korumak, yüzeyini düzeltmek veya lokal onarım yapmak; tüm dolguyu değiştirmekten daha koruyucu olabilir. Daha geniş yapısal problem varsa restorasyon tamamen yenilenebilir veya farklı bir restorasyon tasarımı gündeme gelebilir.

Dt. Ezgi Aydın
Diş Hekimi
Korutürk Mahallesi, Mithatpaşa Caddesi No:251/A2
Balçova / İzmir

Diş Dolgusu
İlk Muayene
Randevu ve İletişim

• Çatlak diş hangi belirtileri gösterebilir?

• Diş dolgusu ne zaman gerekir?

• Dolgu, inley/onley veya kaplama: karar nasıl verilir?

• İnley ve onley restorasyonlar

• Kanal tedavisi ne zaman gerekir?

• Dolgu ve kaplamalar beyazlatma ile renk değiştirir mi?