Diş taşı temizliği ne sıklıkta yapılır?

Hayır.

Altı aylık periyot pratikte sık kullanılan bir kontrol aralığıdır; ancak bunu bütün yetişkinler için zorunlu bir diş taşı temizliği kuralı olarak yorumlamak doğru değildir.

Cochrane derlemesinde düzenli diş bakımına ulaşan ve ağır periodontitisi olmayan yetişkinlerde 6 aylık ve 12 aylık rutin scale-and-polish uygulamaları karşılaştırılmıştır. İki ila üç yıllık takipte gingivitis, periodontal cep derinliği ve ağız sağlığına bağlı yaşam kalitesi açısından iki aralık arasında çok az ya da hiç fark bulunmamıştır. Altı aylık temizlik grubunda diş taşı miktarı biraz daha düşük olsa da bu farkın klinik öneminin belirsiz olduğu belirtilmiştir.

Bu bulgu “profesyonel temizlik gereksizdir” anlamına gelmez. Daha çok, temizlik zamanının takvimden çok klinik ihtiyaca göre belirlenmesi gerektiğini gösterir.

Profesyonel bakım aralığı tek bir ölçüte göre belirlenmez. Muayenede birkaç başlık birlikte değerlendirilir.

1. Diş taşı ne kadar hızlı yeniden oluşuyor?

Bazı kişiler iyi ağız bakımına rağmen belirli bölgelerde daha hızlı diş taşı biriktirebilir. Tükürüğün özellikleri, dişlerin konumu, alt ön dişlerin dil tarafı gibi anatomik bölgeler ve temizliği güçleştiren alanlar bunda rol oynayabilir.

Bir kişide kısa sürede belirgin kalkülüs yeniden oluşurken başka bir kişide aynı sürede çok az birikim olabilir.

Bu nedenle iki kişiye yalnız yaşları aynı diye aynı temizlik takvimi vermek anlamlı değildir.

Plak ve diş taşı arasındaki fark nedir?

2. Diş eti kanaması ve inflamasyon var mı?

Diş eti kenarında plak birikimiyle birlikte kanama, kızarıklık veya şişlik varsa yalnız diş taşının miktarı değil, dokunun inflamasyon durumu da değerlendirilir.

Kanama “hemen diş taşı temizliği yapılmalı” şeklinde tek başına bir karar ölçütü değildir. Gingivitis, periodontitis, travmatik temizlik ve farklı lokal veya sistemik nedenler ayrıştırılmalıdır.

Diş eti kanamasının olası nedenleri.

3. Daha önce periodontitis tedavisi görüldü mü?

Burada rutin temizlik ile supportive periodontal care, yani periodontal tedavi sonrası destekleyici bakım birbirinden ayrılmalıdır.

Periodontitis tedavisi tamamlanmış bir hastada takip yalnız görünen diş taşını temizlemekten ibaret değildir. Cep derinlikleri, sondalamada kanama, hastalığın tekrar aktivasyonu, ağız hijyeni ve risk faktörleri izlenir.

European Federation of Periodontology, destekleyici periodontal bakım aralığının hastanın risk profiline göre belirlenmesini önerir. Yüksek riskli hastalarda yaklaşık üç aylık bakım aralıkları gerekebilirken, daha düşük riskli ve stabil hastalarda aralıklar daha uzun olabilir. Bu rakamlar sağlıklı herkes için “üç ayda bir temizlik” anlamına gelmez; periodontitis sonrası bakım bağlamındadır.

4. Evde plak kontrolü ne kadar etkili?

Profesyonel temizlik, günlük fırçalama ve ara yüz temizliğinin yerine geçmez.

Diş üzerinde yeni biyofilm temizliğin hemen ardından yeniden oluşmaya başlar. Bir kişi profesyonel temizliği sık yaptırsa bile günlük plak kontrolü yetersizse diş eti inflamasyonu ve yeni birikimler tekrar gelişebilir.

Buna karşılık günlük plak kontrolü iyi olan, periodontal olarak stabil ve az diş taşı oluşturan bir kişide sırf takvim doldu diye temizlik yapmak gerekmeyebilir.

Sigara periodontal hastalık açısından önemli bir risk faktörüdür ve periodontal risk değerlendirmesinde dikkate alınır.

Ayrıca sigara kullanan kişilerde diş eti kanaması bazı durumlarda beklenenden daha az belirgin olabilir. Bu nedenle “kanama yoksa diş etlerim sağlıklı” varsayımı güvenilir değildir.

Daha önce periodontitis geçirmiş ve sigara kullanan bir kişide destekleyici periodontal bakım daha yakın aralıklarla planlanabilir. Aralık, kişinin mevcut periodontal bulgularıyla birlikte belirlenir.

Evet. Özellikle periodontal bakım planında diyabet ve glisemik kontrol gibi faktörler risk değerlendirmesinin bir parçası olabilir.

Bu durum “diyabeti olan herkes aynı sıklıkta diş taşı temizliği yaptırmalıdır” anlamına gelmez. Ama periodontal hastalık öyküsüyle birlikte değerlendirildiğinde kontrol aralığını etkileyebilir.

Kullanılan ilaçlar, ağız kuruluğu, kişinin motor becerileri ve günlük temizliği güçleştiren sağlık durumları da ağız bakım planına dahil edilebilir.

Her zaman değil; fakat bu yapılar plak kontrolünü zorlaştırabilir.

Sabit ortodontik apareyler, implant çevresi, köprü altları veya bazı protez/restorasyon kenarları standart diş fırçasıyla temizlenmesi daha güç bölgeler oluşturabilir. Bu durumda kişinin ev bakım tekniği ve profesyonel kontrol ihtiyacı yeniden değerlendirilir.

Ama yalnız “implant var” veya “kaplama var” diye otomatik bir temizlik periyodu belirlenmez.

Bazen evet; fakat yalnız miktara bakılmaz.

Sık diş taşı oluşuyorsa üç soru önem kazanır:

• Birikim hangi bölgelerde yoğunlaşıyor?
• Günlük plak kontrolünde atlanan alanlar var mı?
• Diş eti dokularında inflamasyon veya periodontal cep bulunuyor mu?

Amaç sürekli aynı birikimi kaldırmak yerine, mümkün olduğunda neden hızlı tekrar ettiğini de anlamaktır. Fırçalama tekniğinin düzeltilmesi, uygun ara yüz temizleme aracının seçilmesi veya temizliği güçleştiren lokal bir alanın fark edilmesi profesyonel bakım ihtiyacını azaltabilir.

Hayır.

Rutin profesyonel temizlik; diş yüzeyindeki plak, kalkülüs ve temizlenebilir dış lekelerin uzaklaştırılmasını içerebilir.

Periodontitis bulunan veya daha önce periodontal tedavi görmüş kişilerde ise bakım programı farklıdır. Subgingival bölgelerin değerlendirilmesi, periodontal cepler, kanama, ataşman seviyesi ve hastalık stabilitesi dikkate alınır.

Bu ayrım önemlidir çünkü internette “3 ayda bir temizlik”, “6 ayda bir temizlik” gibi rakamlar çoğu zaman farklı hasta gruplarına ait önerilerin birbirine karıştırılmasıyla aktarılır.

Diş taşı temizliği hakkında ayrıntılı bilgi.

Her zaman değil.

Muayenede belirgin kalkülüs, plak retansiyon alanı veya temizlik endikasyonu görülmüyorsa yalnız takvim gereği bir işlem yapmak zorunlu değildir.

Koruyucu diş hekimliği yalnız “temizlik yaptırmak” demek değildir. Çürük riski, diş eti sağlığı, restorasyonların durumu, günlük bakım, florür kullanımı ve gerektiğinde radyografik değerlendirme daha geniş bir koruyucu planın parçalarıdır.

Koruyucu ağız ve diş sağlığı.

Hayır.

Bir kişinin diş hekimi kontrolüne gelmesi, o randevuda mutlaka diş taşı temizliği yapılacağı anlamına gelmez. Kontrol sırasında çürük, restorasyonlar, diş eti dokuları, ağız hijyeni ve diğer riskler değerlendirilebilir; profesyonel temizlik yalnız endikasyon varsa plana eklenir.

Bu nedenle “yılda iki kontrol” ile “yılda iki diş taşı temizliği” aynı kavram değildir.

Diş hekimi kontrol aralığı herkeste aynı mıdır?

Temizlikten kısa süre sonra yeniden belirgin sert birikimler fark ediliyorsa yalnız daha sık temizlik planlamak yerine ağız bakımının nerede aksadığı da değerlendirilmelidir.

Örneğin:

• Ara yüzlerin temizlenmemesi,
• Alt ön dişlerin dil tarafının fırçalamada atlanması,
• Çapraşıklık,
• Sabit retainer veya ortodontik aparey,
• Temizliği zorlaştıran restorasyon konturları,
• Kişisel diş taşı oluşum eğilimi

rol oynayabilir.

Bu noktada daha uygun bir fırçalama tekniği veya diş ipi/ara yüz fırçası seçimi, yalnız randevu sıklığını artırmaktan daha yararlı olabilir.

Diş ipi mi ara yüz fırçası mı?

Aşağıdaki değişiklikler değerlendirme gerektirebilir:

• Tekrarlayan veya artan diş eti kanaması,
• Diş etinde şişlik veya belirgin kızarıklık,
• Ağız kokusunun devam etmesi,
• Diş eti çekilmesinin ilerlediğinin düşünülmesi,
• Dişlerde hareketlilik,
• Çiğnerken yeni başlayan rahatsızlık,
• Lokal şişlik veya periodontal apse şüphesi,
• Daha önce periodontitis bulunan bir kişide yeni semptomlar.

Bu durumlarda amaç yalnız “diş taşı temizlemek” değil, semptomun nedenini değerlendirmektir.

Dt. Ezgi Aydın’ın Balçova’daki muayenehanesinde profesyonel temizlik gereksinimi, yalnız son temizlik tarihine göre değil; ağız içindeki mevcut birikim, diş eti bulguları, günlük plak kontrolü ve kişinin risk profili birlikte değerlendirilerek planlanabilir.

Bir kişide daha kısa bakım aralığı anlamlı olabilirken başka bir kişide aynı sıklık gereksiz olabilir. Hedef, herkesi aynı takvime yerleştirmek değil; gerektiği kadar profesyonel bakım ve sürdürülebilir günlük plak kontrolü sağlamaktır.