Diş eti tedavileri

• Diş eti kanaması tek başına periodontitis tanısı değildir; gingivitis ile periodontitisin ayrılması için klinik değerlendirme gerekir.
• Periodontitis, dişi destekleyen ataşman ve kemik dokusunda kayıpla seyreden kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Güncel sınıflamada şiddet ve karmaşıklık evre, ilerleme riski ise derece yaklaşımıyla ele alınır.
• İlk basamakta günlük plak kontrolünün düzeltilmesi, risk faktörlerinin ele alınması ve gerekli profesyonel temizlik/enstrümantasyon planlanır.
• Periodontal cepler ve kök yüzeylerinde subgingival biyofilm/kalkülüs bulunduğunda, rutin diş taşı temizliğinden daha kapsamlı cerrahi olmayan periodontal işlem gerekebilir.
• Tedavi sonrası yeniden değerlendirme önemlidir. Derin veya kanayan cepler, ileri doku kaybı, hareketlilik, kompleks kemik defektleri ya da estetik/rekonstrüktif ihtiyaçlar varsa ileri periodontal yaklaşım veya sevk gündeme gelebilir.
• Periodontitis tedavi edildikten sonra da hastalık öyküsü devam eder; destekleyici periodontal bakım ve kişisel risk düzeyine göre takip gerekir.

Hayır. “Diş eti hastalığı” günlük dilde tek bir sorun gibi kullanılsa da klinik olarak farklı tabloları kapsar.

Gingivitis, dişleri çevreleyen diş eti dokusunda inflamasyonla seyreden ve dişi destekleyen ataşman ile kemikte periodontitise özgü kaybın bulunmadığı tablodur. Kızarıklık, şişlik ve sondalamada ya da fırçalama sırasında kanama görülebilir. Dental biyofilm kaynaklı gingivitis, etkili plak kontrolü ve profesyonel bakım ile sağlık durumuna dönebilir.

Periodontitis ise dişi destekleyen periodontal dokularda geri dönüşü olmayan ataşman ve kemik kaybıyla karakterizedir. Kanama ve şişlik eşlik edebilir; ancak hastalık her zaman ağrılı değildir. Diş eti çekilmesi, dişlerde hareketlilik, dişler arasında yeni boşluklar veya radyografik kemik kaybı görülebilir.

2018’de yayımlanan uluslararası periodontal sınıflama, periodontitisi eski “kronik/agresif” ayrımından çıkararak evre ve derece sistemiyle tanımlar. Bu sistem yalnız hastalığın ne kadar ilerlediğini değil, tedavinin karmaşıklığını ve ilerleme riskini de hesaba katar.

Bu ayrım tedavi açısından belirleyicidir. Gingivitiste yalnız yüzeydeki inflamasyon ve plak kontrolü söz konusuyken, periodontitiste dişleri destekleyen dokuların kaybı değerlendirilir ve periodontal tedavi buna göre planlanır.

Diş eti hastalıkları bazen belirgin yakınma oluşturmadan ilerleyebilir. Aşağıdaki bulgular periodontal değerlendirme açısından anlamlıdır:

• Tekrarlayan veya yaygın diş eti kanaması
• Diş eti kenarında sürekli kızarıklık ve şişlik
• Diş eti çekilmesi veya dişlerin daha uzun görünmeye başlaması
• Dişlerde hareketlilik
• Dişler arasında daha önce olmayan boşlukların oluşması
• Çiğneme veya kapanış hissinde değişiklik
• Diş eti kenarından akıntı veya kötü tat
• Sürekli ağız kokusuna eşlik eden periodontal bulgular
• Radyografide destek kemiğinde kayıp şüphesi
• Daha önce periodontitis tedavisi görmüş olmak

Kanama tek başına “ileri diş eti hastalığı” anlamına gelmez. Buna karşılık özellikle sigara kullanan bazı kişilerde inflamasyon bulunmasına rağmen kanama daha az görülebilir. Bu nedenle yalnız belirti şiddetine bakarak periodontal sağlık hakkında karar vermek doğru değildir.

Diş eti kanamasının nedenlerini daha ayrıntılı ele alan içerik için Diş eti kanaması neden olur? rehberi kullanılabilir.

Periodontal muayene yalnız diş etlerine bakmaktan ibaret değildir. Değerlendirmenin kapsamı bulguya göre değişebilir; ancak temel amaç inflamasyonun yüzeysel diş eti dokusuyla mı sınırlı olduğunu, yoksa destek dokularda kayıp bulunup bulunmadığını anlamaktır.

Diş eti ve plak değerlendirmesi

Diş eti rengi, kıvamı, şişlik, plak ve diş taşı dağılımı ile sondalamada kanama değerlendirilir. Plak kontrolünün zorlaştığı bölgeler; taşkın restorasyonlar, sıkışık alanlar veya uygun temizlenemeyen ara yüzler de planı etkileyebilir.

Periodontal sondalama

Gerekli görüldüğünde dişlerin çevresindeki sulkus/cep derinlikleri ölçülür. Cep derinliği tek başına periodontitis tanısı koydurmaz; kanama, klinik ataşman düzeyi, diş eti çekilmesi ve diğer bulgularla birlikte yorumlanır.

Ataşman ve destek dokuları

Periodontitis tanısında klinik ataşman kaybı temel bulgulardan biridir. Diş hareketliliği, furkasyon bölgeleri ve dişlerin pozisyonunda değişiklik gibi bulgular daha ileri destek kaybını düşündürebilir.

Radyografik değerlendirme

Röntgen her kontrolde aynı şekilde veya yalnız “periodontal hastalık var mı?” diye rutin olarak çekilmez. Klinik bulguların gerektirdiği durumlarda kemik seviyesini, lokal anatomiyi ve eşlik eden dental sorunları değerlendirmek için uygun görüntüleme seçilir.

Risk profili

Sigara/tütün kullanımı ve diyabet, periodontitisin gelişimi ve ilerlemesiyle güçlü biçimde ilişkilidir. Evde ağız bakımı, daha önceki periodontal hastalık öyküsü, kullanılan ilaçlar ve bazı sistemik durumlar da değerlendirme sırasında önem taşır.

EFP’nin evre I–III periodontitis kılavuzu tedaviyi basamaklı bir yapı içinde ele alır. Her hastada bütün basamakların aynı şekilde uygulanması gerekmez; karar, tanı ve tedaviye verilen yanıta göre ilerler.

1. Biyofilm kontrolü ve risk faktörleri

İlk hedef, hastalığı sürdüren dental biyofilmi günlük olarak kontrol edilebilir hale getirmektir. Diş fırçalama tekniği, diş arası temizliği ve temizliği zorlaştıran bölgeler kişiye göre ele alınır. Sigara kullanımı varsa bırakma desteği, diyabet varsa glisemik kontrolün tıbbi takibi gibi değiştirilebilir riskler periodontal planın parçası olabilir.

Bu aşama “yalnız daha iyi fırçalayın” demek değildir. Hangi bölgenin neden temizlenemediğini ve hangi aracın uygun olduğunu belirlemek gerekir. Açık periodontal ara yüzlerde arayüz fırçası, sıkı temaslarda diş ipi gibi seçenekler anatomik duruma göre değişebilir. Diş ipi mi arayüz fırçası mı? rehberi bu ayrımı açıklar.

2. Profesyonel temizlik ve subgingival enstrümantasyon

Diş eti üstündeki plak ve diş taşı birikimleri profesyonel olarak uzaklaştırılabilir. Ancak aktif periodontitis bulunduğunda yalnız rutin yüzey temizliği yeterli olmayabilir.

Periodontal cepler içindeki subgingival biyofilm ve kalkülüsün kontrollü biçimde uzaklaştırılması, cerrahi olmayan periodontal tedavinin temel parçalarındandır. Bu işlem günlük dilde “derin temizlik” diye anılsa da standart bir diş taşı temizliğiyle aynı kapsamda değildir. İşlemin hangi bölgelerde ve kaç seansta yapılacağı hastalığın yaygınlığına, cep dağılımına, hassasiyete ve klinik erişime göre değişebilir.

ADA’nın cerrahi olmayan periodontitis kılavuzu da scaling ve root planing yaklaşımını periodontitis için başlangıç tedavisi olarak destekler. Bununla birlikte ilaç, antiseptik, lazer veya başka ek uygulamalar her hastada rutin ve zorunlu değildir; yarar-zarar dengesi ve kanıt düzeyi ayrı değerlendirilmelidir.

Rutin profesyonel temizlikle periodontal tedavi arasındaki fark için Diş taşı temizliği sayfası ayrıca incelenebilir.

3. Yeniden değerlendirme

Cerrahi olmayan tedaviden sonra dokuların yanıtı değerlendirilir. Amaç yalnız kanamanın azalması değildir. Ev bakımının sürdürülebilirliği, artık cep derinlikleri, sondalamada kanama, inflamasyon, hareketlilik ve hastanın risk profili birlikte incelenir.

Yanıt yeterliyse hasta destekleyici periodontal bakım aşamasına geçebilir. Kalıcı derin cepler, devam eden kanama veya kompleks anatomik sorunlar varsa ek tedavi basamakları gündeme gelir.

4. İleri periodontal seçenekler ve sevk

Bazı periodontitis vakalarında cerrahi erişim, rejeneratif periodontal işlemler veya ileri multidisipliner tedavi gerekebilir. Evre IV periodontitis; belirgin diş kaybı, çiğneme fonksiyonunda bozulma, diş hareketliliği veya restoratif/ortodontik gereksinimler nedeniyle farklı disiplinlerin birlikte planlama yapmasını gerektirebilir.

Bu aşamadaki işlemler “her periodontal hastaya uygulanan standart paket” değildir. İleri periodontal cerrahi ve plastik/mukogingival işlemler, klinik gereklilik ve uygulayıcının yetki/hizmet kapsamına göre değerlendirilmelidir. Muayenehane sayfasında doğrulanmamış bir ileri işlem veya uzmanlık unvanı kullanılmamalıdır.

Diş eti çekilmesi tek bir nedene bağlı değildir. Periodontitis, travmatik fırçalama, dişin kemik içindeki konumu, ince diş eti fenotipi, ortodontik hareket veya lokal anatomik faktörler katkıda bulunabilir.

Aktif inflamasyon varsa önce hastalık kontrolü gerekir. Ancak mevcut çekilmenin yalnız temizlik veya cerrahi olmayan periodontal tedaviyle eski seviyesine döneceği varsayılmamalıdır. Kök yüzeyini kapatma gibi mukogingival/plastik periodontal cerrahi seçenekleri bazı vakalarda değerlendirilebilir; uygunluk çekilmenin tipi, doku yapısı, interdental destek ve hastanın beklentisine göre değişir.

Bu nedenle “pembe estetik” başlığı altında bütün diş eti çekilmelerini estetik bir işlem sorunu gibi toplamak doğru değildir. Önce biyolojik sağlık ve hastalık kontrolü değerlendirilmelidir.

Her periodontitis vakasında sistemik antibiyotik kullanılmaz.

Temel yaklaşım; etkili plak kontrolü, risk faktörlerinin yönetimi ve mekanik periodontal tedavidir. Antibiyotik veya diğer yardımcı ajanların yeri hastalığın klinik özelliğine, akut tabloya ve kanıt-temelli endikasyona göre değişir. Gereksiz antibiyotik kullanımı yan etki ve antimikrobiyal direnç açısından sakıncalıdır.

2026 EFP akut periodontal durum kılavuzu; periodontal apse, nekrotizan periodontal hastalıklar ve endodontik-periodontal lezyonlar gibi hızlı başlangıç gösterebilen tabloları kronik periodontitisin rutin bakımından ayrı ele alır. Bu durumlarda tanının hızla doğrulanması, akut tablonun kontrol edilmesi ve altta yatan problemin sonraki aşamada yönetilmesi gerekir.

Şiddetli ağrı, hızla artan şişlik, ateş, kötüleşen genel durum veya hızla yayılan enfeksiyon bulguları varsa rutin kontrolü beklemek uygun olmayabilir.

Sigara ve diyabet periodontal hastalık açısından yalnız “genel sağlık bilgisi” değildir; tedavi planını ve takip yoğunluğunu değiştirebilen risk belirleyicileridir.

Sigara kullanımı periodontitis riskini ve ilerleme olasılığını artırabilir, iyileşme yanıtını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca bazı sigara kullanıcılarında diş eti kanaması baskılanabildiği için hastalık daha sessiz görünebilir.

Diyabette özellikle yetersiz glisemik kontrol periodontal hastalıkla çift yönlü ilişki gösterir. Periodontitisin kontrolü diyabet yönetiminin yerine geçmez; diyabet tedavisi de periodontal değerlendirmeyi gereksiz kılmaz. İki alan gerektiğinde birlikte takip edilir.

Bu nedenle periodontal değerlendirmede kullanılan ilaçlar, sigara/tütün kullanımı ve diyabet öyküsü açıkça paylaşılmalıdır.

Periodontitis tedavisi tamamlandığında hastanın periodontal hastalık öyküsü ortadan kalkmış sayılmaz. 2018 sınıflamasında başarılı tedavi sonrasında stabil hale gelen periodontitis hastasının yaşam boyu destekleyici bakıma ihtiyaç duyabileceği özellikle vurgulanır.

Destekleyici periodontal bakımda amaç; yeniden inflamasyon gelişmesini, ceplerin ilerlemesini ve yeni destek kaybını erken fark etmektir. Kontrol aralığı herkeste aynı değildir. EFP kılavuzu, aktif tedavi sonrası destekleyici bakım ziyaretlerinin periodontal durum ve risk profiline göre kişiselleştirilmesini önerir; sabit “her altı ayda bir” takvimi periodontitis geçmişi olan herkese otomatik uygulanmaz.

Takipte şu alanlar gözden geçirilebilir:

• Evde plak kontrolünün sürdürülebilirliği
• Diş eti kanaması ve inflamasyon
• Artık periodontal cepler
• Yeni ataşman veya kemik kaybı şüphesi
• Sigara ve diyabet gibi risklerde değişiklik
• İmplant, kron, köprü veya protez çevresindeki temizlenebilirlik
• Diş hareketliliği ve fonksiyon değişiklikleri

Temizlik aralığının neden kişiye göre değiştiğini Diş taşı temizliği ne sıklıkta yapılır? rehberinde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Dt. Ezgi Aydın’ın muayenehanesi Balçova, İzmir’dedir. Diş eti kanaması, plak/diş taşı birikimi, diş eti çekilmesi veya periodontitis şüphesinde amaç önce tablonun hangi düzeyde olduğunu ayırmaktır. Muayene bulgularına göre günlük plak kontrolü, profesyonel temizlik ihtiyacı, periodontal ölçümler, gerekli görüntüleme ve cerrahi olmayan periodontal bakım planlanabilir.

İleri periodontal cerrahi, rejeneratif veya mukogingival işlemler söz konusu olduğunda karar klinik gereklilik ve doğrulanmış hizmet/sevk kapsamına göre verilir. Sayfa, Dt. Ezgi Aydın’a doğrulanmamış bir uzmanlık unvanı atfetmez.

İlk değerlendirmenin genel akışı için İlk Muayene sayfası; randevu ve ulaşım bilgileri için İletişim sayfası kullanılabilir.

• Diş taşı temizliği — rutin profesyonel temizlik ile periodontal tedavi arasındaki ayrım
• Diş eti kanaması neden olur? — kanamanın olası nedenleri ve değerlendirme gerektiren durumlar
• Plak ve diş taşı arasındaki fark — biyofilm ve mineralize kalkülüs ayrımı
• Diş taşı temizliği ne sıklıkta yapılır? — kişisel risk ve bakım aralığı
• Diş ipi mi arayüz fırçası mı? — diş arası bakım aracı seçimi
• Ağız kokusunun diş ve diş etiyle ilgili nedenleri — periodontal ve diğer dental nedenler
• Koruyucu ağız ve diş sağlığı — günlük bakım ve risk azaltma yaklaşımı