Plak ve diş taşı arasındaki fark nedir?

Dişlerin üzerinde, diş eti kenarında ve dişler arasındaki ulaşılması zor bölgelerde bakteriler, tükürük bileşenleri ve farklı organik maddelerden oluşan yapışkan bir tabaka sürekli oluşur. Buna dental plak veya dental biyofilm denir.

Plak her zaman çıplak gözle belirgin değildir. Özellikle ince tabakalar halinde bulunduğunda kişi dişinin temiz göründüğünü düşünebilir.

Düzenli olarak uzaklaştırılmadığında plak:

• Diş eti kenarında inflamasyona katkıda bulunabilir,
• Çürük gelişimini destekleyen bir ortam oluşturabilir,
• Dişler arasındaki bölgelerde birikebilir,
• Zamanla mineralize olarak diş taşına dönüşebilir.

Bu nedenle plak kontrolü hem çürük hem de diş eti sağlığı açısından günlük ağız bakımının temel parçalarından biridir.

Diş taşı ya da dental kalkülüs, diş üzerinde kalan plağın tükürük ve diş eti oluğu sıvısındaki minerallerle sertleşmesi sonucunda oluşan mineralize birikimdir.

Diş taşı, yumuşak plağın aksine diş yüzeyine sıkı biçimde tutunur. Bu nedenle normal diş fırçalama veya diş ipiyle uzaklaştırılamaz.

Diş eti seviyesinin üstünde görülebilen diş taşı açık sarı, krem veya daha koyu renklerde olabilir. Diş eti altında bulunan birikimler ise ağız içinden kolayca fark edilmeyebilir.

Rengi tek başına diş taşının miktarını veya periodontal hastalığın şiddetini göstermez.

Evet. Diş üzerinde yeterince uzun süre kalan plağın bir bölümü mineralize olarak sertleşebilir.

Ancak bu süreç herkeste aynı hızda gerçekleşmez. Tükürüğün mineral içeriği, ağız hijyeni, dişlerin konumu, kişisel anatomi ve plağın hangi bölgede biriktiği gibi birçok faktör rol oynar.

Bu nedenle internette geçen “plak kesin olarak şu kadar saatte diş taşına dönüşür” gibi sabit süreler herkes için geçerli değildir.

Pratik açıdan önemli nokta daha basittir: plak düzenli olarak uzaklaştırılmazsa sertleşmiş diş taşı oluşma ihtimali artar.

Evet. Günlük ağız bakımının ana amacı plağı düzenli biçimde uzaklaştırmaktır.

Bunun için genellikle:

• Florürlü diş macunuyla düzenli diş fırçalama,
• Dişler arasının kişiye uygun bir araçla temizlenmesi,
• Gerekli olduğunda diş ipi veya ara yüz fırçası gibi yardımcıların kullanılması

önerilir.

Tek başına diş fırçası, birbirine sıkı temas eden dişlerin ara yüzlerini her zaman yeterince temizleyemeyebilir. American Dental Association da ara yüz temizliğinin dişler arasında biriken plağın uzaklaştırılmasına yardımcı olduğunu belirtmektedir.

Diş ipi mi ara yüz fırçası mı?

Genellikle hayır.

Mineralize olmuş diş taşı serttir ve diş yüzeyine tutunmuştur. Diş fırçası veya diş ipi mevcut diş taşını sökmez.

İnternette satılan metal kazıyıcılar, sivri aletler veya ev tipi “diş taşı temizleme” cihazlarıyla dişi kazımaya çalışmak güvenli bir yöntem değildir. Kontrolsüz kullanım:

• Diş eti travmasına,
• Kanamaya,
• Kök yüzeyinde hasara,
• Restorasyonların çizilmesine,
• Birikimin tamamen uzaklaştırılamamasına

neden olabilir.

Profesyonel temizlikte kullanılan aletler ise diş yüzeyi ve periodontal dokuların klinik durumu dikkate alınarak kullanılır.

Diş taşı temizliği hakkında bilgi.

Diş taşı oluşum eğilimi kişiden kişiye değişebilir.

Bunu etkileyebilen faktörler arasında:

• Plak kontrolünün yetersiz olması,
• Dişlerin birbirine yakın veya çapraşık konumları,
• Ortodontik apareyler veya temizliği zorlaştıran restorasyonlar,
• Tükürüğün bireysel özellikleri,
• Belirli bölgelerin fırçalamada sürekli atlanması,
• Diş eti seviyesinin altında periodontal ceplerin bulunması

yer alabilir.

Özellikle alt ön dişlerin dil tarafı ve üst arka dişlerin yanağa bakan yüzleri, büyük tükürük bezlerinin kanallarına yakınlık nedeniyle bazı kişilerde diş taşı birikiminin daha belirgin görüldüğü alanlardır.

Bu durum tek başına hastalık anlamına gelmez; kişinin ağız bakım planını daha dikkatli oluşturması gerekebilir.

Hayır.

Kahve, çay, tütün veya bazı renkli gıdalar diş yüzeyinde dışsal lekeler oluşturabilir. Bu lekeler diş taşının üzerinde veya doğrudan diş yüzeyinde bulunabilir.

Bu nedenle koyu renkli bir alanın yalnız fotoğrafa bakılarak “diş taşı” olduğu söylenemez.

Ayrıca diş taşı temizliği ile diş beyazlatma aynı işlem değildir. Profesyonel temizlik yüzeydeki birikimlerin ve bazı dış lekelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir; bleaching ise doğal diş dokusunun rengini açmayı amaçlayan farklı bir işlemdir.

Diş beyazlatma mı diş taşı temizliği mi?

Diş taşı tek başına “kanayan bir yapı” değildir. Kanayan doku diş etidir.

Diş taşı, yüzeyinde yeni plak birikimini kolaylaştırabilir ve evde temizliği zorlaştırabilir. Bu durum diş eti kenarında inflamasyonun sürmesine katkıda bulunabilir. İnflamasyonlu diş eti fırçalama veya ara yüz temizliği sırasında daha kolay kanayabilir.

Ancak kanamanın tek nedeni diş taşı değildir.

Plak kaynaklı gingivitis, periodontal hastalık, lokal travma ve daha farklı klinik durumlar da değerlendirilmelidir.

Diş eti kanamasının olası nedenleri.

Hayır.

Diş taşı bulunması periodontitis tanısı koydurmaz.

Gingivitis, diş eti dokusundaki inflamasyonu ifade eder. Periodontitis ise dişi destekleyen dokularda klinik ataşman ve alveoler kemik kaybıyla seyreden daha ileri bir hastalıktır.

Periodontitis değerlendirmesinde yalnız görünen diş taşına değil;

• Periodontal cep derinliklerine,
• Kanama ve inflamasyona,
• Klinik ataşman düzeyine,
• Diş eti çekilmelerine,
• Diş hareketliliğine,
• Gerekli olduğunda radyografik kemik seviyesine

bakılır.

Bu nedenle “çok diş taşım var, kesin periodontitisim var” veya “diş taşım görünmüyor, diş etlerim sağlıklıdır” çıkarımlarının ikisi de doğru değildir.

Uygun endikasyonda ve doğru teknikle yapılan profesyonel diş taşı temizliğinin amacı, diş ve kök yüzeylerine tutunmuş mineralize birikimleri uzaklaştırmaktır.

Temizlik sonrasında bazı kişiler diş yüzeylerini daha farklı hissedebilir. Bunun nedeni çoğu zaman dişin bir bölümünü örten birikimin uzaklaşması veya daha önce inflamasyonlu olan dokulardaki değişikliktir.

Diş eti çekilmesi veya açık kök yüzeyleri bulunan kişilerde geçici hassasiyet görülebilir.

Profesyonel temizlik ile kontrolsüz biçimde dişi kazımak aynı şey değildir.

Hayır.

Bazı diş macunlarında yeni diş taşı oluşumunu azaltmaya yardımcı olmayı amaçlayan bileşenler bulunabilir. Ancak oluşmuş, mineralize diş taşının diş macunuyla çözülmesi veya fırçayla sökülmesi beklenmez.

Diş macununun temel rolü günlük plak kontrolünün ve florürlü çürük korumasının parçası olmaktır.

Mevcut sert birikimler klinik olarak değerlendirilmelidir.

Herkes için geçerli sabit bir “6 ayda bir diş taşı temizliği” kuralı yoktur.

Temizlik gereksinimi ve kontrol aralığı:

• Diş taşı oluşum hızına,
• Diş eti ve periodontal sağlığa,
• Evde plak kontrolünün etkinliğine,
• Sigara kullanımına,
• Sistemik risk faktörlerine,
• Ortodontik veya protetik yapıların bulunmasına

göre kişiselleştirilebilir.

Bazı kişilerde daha sık profesyonel bakım gerekirken bazı kişilerde aynı aralık gerekli olmayabilir.

Diş taşı temizliği ne sıklıkta yapılır?

Hayır.

Profesyonel temizlik mevcut birikimleri uzaklaştırabilir; fakat diş yüzeyinde yeni plak oluşumu hemen yeniden başlar.

Bu nedenle profesyonel temizlik günlük bakımın yerine geçmez.

Uzun dönem hedef, yalnız diş taşını periyodik olarak temizlemek değil, yeni plak birikimini mümkün olduğunca düzenli kontrol etmektir.

Bu yaklaşım:

• Düzenli diş fırçalama,
• Uygun ara yüz temizliği,
• Kişiye göre belirlenen profesyonel kontroller

ile birlikte yürütülür.

Koruyucu ağız ve diş sağlığı.

Aşağıdaki durumlarda ağız ve diş eti değerlendirmesi yararlı olabilir:

• Fırçalamayla çıkmayan sert birikimler,
• Tekrarlayan diş eti kanaması,
• Diş etinde şişlik veya kızarıklık,
• Ağız kokusunun devam etmesi,
• Diş eti çekilmesi,
• Dişlerde hareketlilik,
• Daha önce periodontal hastalık öyküsü,
• Birikimin kısa sürede yeniden oluşması.

Ani başlayan belirgin ağrı, periodontal apse şüphesi, hızlı şişlik veya sistemik belirtiler bulunuyorsa değerlendirme ertelenmemelidir.

Dt. Ezgi Aydın’ın Balçova’daki muayenehanesinde plak, diş taşı ve diş eti dokuları klinik muayene sırasında birlikte değerlendirilebilir.

Amaç yalnız görünen diş taşını temizlemek değil, birikimin neden oluştuğunu, diş eti dokularının durumunu ve kişinin ev bakımında hangi alanların geliştirilmesi gerektiğini belirlemektir.

Dt. Ezgi Aydın
Diş Hekimi
Korutürk Mahallesi, Mithatpaşa Caddesi No:251/A2
Balçova / İzmir

İlk Muayene
Randevu ve İletişim