Ağız, diş ve çene cerrahisi hakkında

• “Ağız, diş ve çene cerrahisi” geniş bir resmî uzmanlık alanıdır; muayenehanede yapılabilen dentoalveoler işlemler ile majör cerrahiler ayrılmalıdır.
• Dt. Ezgi Aydın’ın resmî unvanı Diş Hekimidir; cerrahi uzmanlık unvanı kullanılmaz.
• Çekim, gömülü diş, implant veya kök ucu cerrahisi öncesinde klinik muayene, tıbbi öykü ve gerektiğinde görüntüleme gerekir.
• Antikoagülan ilaçlar hasta tarafından kendi kendine kesilmemelidir; antibiyotik de her cerrahi işlemde otomatik değildir.
• İleri anatomik risk, geniş lezyon veya hastane koşulu gereksiniminde uygun sevk tedavinin parçasıdır.

Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Türkiye’de resmî diş hekimliği uzmanlık alanıdır. Genel diş hekimliği pratiğinde eğitim ve yetki kapsamında bazı dentoalveoler cerrahi işlemler yapılabilse de bu, genel diş hekimine uzmanlık unvanı vermez.

Cerrahi gereksinim saptandığında işlemin kapsamı ve uygun tedavi ortamı ayrıca değerlendirilir. İleri cerrahi işlemler için ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanına yönlendirme gerekebilir.

Diş ağızda yeterince görünür ve köklerine erişilebilirse basit çekim mümkün olabilir. Kron ileri derecede kırık, kökler eğri/ayrık, diş kemik altında veya kısmen gömülü ise kontrollü cerrahi erişim gerekebilir.

Cerrahi çekimde gerekirse diş eti flebi kaldırılır, sınırlı kemik uzaklaştırılır ve diş parçalara ayrılarak çıkarılır. Amaç dişi güç kullanarak çıkarmak değil, çevre dokulara gereksiz travmadan kaçınmaktır.

Genel çekim için Diş çekimi, üçüncü azılara özgü riskler için 20’lik diş çekimi sayfası kullanılabilir.

Hayır. Köpek dişleri ve başka daimi dişler de gömülü kalabilir. Tedavi; yaş, dişin pozisyonu, komşu dişlere etkisi, ortodontik olarak sürdürülme ihtimali, kist/rezorpsiyon bulgusu ve cerrahi riske göre değişir.

Bazı gömülü dişler çıkarılır, bazıları ortodontik planla sürdürülür, bazıları ise hastalık bulgusu yoksa izlenebilir. “Gömülü diş = çekim” doğru bir denklem değildir.

Apikal cerrahi, kanal tedavisine rağmen kök ucunda devam eden belirli problemlerde cerrahi yolla kök ucuna erişilmesini kapsar. Enfekte/iltihaplı doku uzaklaştırılabilir, kök ucunun küçük bölümü rezeke edilebilir ve retrograd dolgu yapılabilir.

Ancak başarısız kanal tedavisinde ilk seçenek her zaman cerrahi değildir. Kanalın yeniden tedavi edilip edilemeyeceği, dişin çatlak olup olmadığı, periodontal destek ve restoratif prognoz değerlendirilir. Kanal tedavisi yenileme rehberi cerrahi olmayan seçenekleri açıklar.

Apikal cerrahi ileri ekipman ve deneyim gerektirebilir; muayenehanede rutin uygulama olduğu doğrulanmadan böyle sunulmamalıdır.

İmplant çene kemiğine cerrahi olarak yerleştirilir; ancak implant tedavisi yalnız cerrahi aşamadan ibaret değildir. Eksik diş alanının restoratif hedefi, kemik hacmi, yumuşak doku, komşu dişler, kapanış ve temizlenebilirlik birlikte planlanır.

Kemik hacmi yetersizse eş zamanlı sınırlı augmentasyon, ayrı greftleme, sinüs lifting veya başka implant/protez seçenekleri değerlendirilebilir. Kemik artırımı ve sinüs lifting ve İmplant tedavisi sayfaları bu konuları ayrı ele alır.

Radyografide kök çevresinde veya çene kemiğinde kistik görünümlü bir lezyon görülmesi tek başına kesin tanı koydurmaz. İnflamatuvar lezyonlar, odontojenik kistler, benign tümörler ve başka patolojiler benzer görünebilir.

Lezyonun büyüklüğü, yeri, dişlerle ilişkisi, belirtiler ve görüntü özellikleri değerlendirilir. Gerekirse ileri görüntüleme, biyopsi/histopatoloji ve ilgili uzmanlık değerlendirmesi gerekir. Geniş kist/tümör cerrahisini muayenehane rutini gibi sunmak yanlış olur.

Çene kırıkları travma cerrahisi, ortognatik cerrahi ise çenelerin iskeletsel konumunu değiştiren hastane düzeyi işlemlerdir. Ağız kanseri cerrahisi, geniş rekonstrüksiyon ve derin boyun enfeksiyonlarının cerrahisi de ileri ekip ve hastane altyapısı gerektirir.

Bunları genel diş muayenehanesinin “cerrahi hizmetleri” içinde sıralamak hem klinik hem tanıtım açısından yanıltıcı olur.

Kan sulandırıcılar, diyabet, bağışıklık hastalıkları, kalp-damar hastalıkları, böbrek/karaciğer bozukluğu, bisfosfonat/denosumab gibi antirezorptif ilaçlar, geçmiş baş-boyun radyoterapisi, gebelik ve alerji öyküsü planı değiştirebilir.

ADA’ya göre çoğu hasta için antikoagülan/antiplatelet ilaçları dental girişim öncesi kesmek gerekmez. Yüksek kanama riski veya kapsamlı cerrahide ilaç değişikliği ancak hastayı takip eden hekimle koordinasyonla yapılmalıdır. İlacı kendi kendine kesmek ciddi risk yaratabilir.

Hayır. Antibiyotik “cerrahi yapıldı” diye otomatik verilmez. Aktif enfeksiyon, işlemin kapsamı, implant/greft, bağışıklık durumu ve diğer kişisel riskler kararı değiştirir. Gereksiz kullanım yan etki ve antimikrobiyal direnç riskini artırır.

Sağlıklı hastalarda rutin implant antibiyotik profilaksisinin yararı konusunda literatür sınırlı ve tartışmalıdır. Bu nedenle “implantta antibiyotik şart” gibi mutlak ifade kullanılmamalıdır.

Ağrı, şişlik ve hafif sızıntı cerrahinin kapsamına göre beklenebilir. Buna karşılık artan şişlik, ateş, basıya rağmen durmayan kanama, yutma/nefes alma güçlüğü, yaygın alerjik reaksiyon veya nörolojik belirti rutin kontrolü beklememelidir.

Sigara yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir. Ağız hijyeni ise cerrahi alanı travmatize etmeden sürdürülmelidir.

Sevk başarısızlık değil, riskin uygun ekip ve altyapıda yönetilmesidir. Sinire belirgin yakın derin gömülü alt 20’lik diş, geniş çene lezyonu, biyopsi gereksinimi, genel anestezi/sedasyon gerektiren vaka, ciddi sistemik hastalık, majör kemik rekonstrüksiyonu, çene kırığı, ortognatik cerrahi veya malignite şüphesi sevk gerektirebilir.

Dt. Ezgi Aydın’ın muayenehanesinde cerrahi değerlendirme, hizmet listesini büyütmeye değil doğru kapsamı belirlemeye odaklanmalıdır. Basit/cerrahi çekim, implant veya başka dentoalveoler işlem için tanı, tıbbi risk, görüntüleme ve alternatifler açıklanır. İşlem muayenehane koşullarını veya doğrulanmış hizmet kapsamını aşıyorsa uygun yönlendirme yapılır.

Birçok dentoalveoler işlem lokal anestezi altında yapılabilir. Sedasyon veya genel anestezi gereksinimi işlemin büyüklüğü, hastanın tıbbi durumu, kooperasyonu ve cerrahi güçlükle ilişkilidir. Genel anestezi/sedasyon, uygun altyapı ve yetkin ekip gerektirir; muayenehane içi standart hizmet gibi varsayılmamalıdır.

Basit çekimde her zaman ileri görüntüleme gerekmez. Gömülü diş, sinir/sinüs ilişkisi, implant veya kemik defekti gibi sorularda panoramik, periapikal veya CBCT klinik ihtiyaca göre seçilir. Amaç en kapsamlı filmi almak değil, cerrahi risk ve planı değiştirecek bilgiyi elde etmektir.

Kist/tümör şüphesi veya beklenmedik doku bulunduğunda yalnız görüntü ve ameliyat görünümüne bakarak kesin tanı konamayabilir. Çıkarılan dokunun uygun koşulda patoloji laboratuvarına gönderilmesi tanıyı kesinleştirebilir. Bu yaklaşım özellikle geniş, tekrarlayan veya atipik lezyonlarda önemlidir.

Cerrahi alanın büyüklüğü, çekim/greft sayısı, sigara, diyabet, ağız hijyeni ve doku travması iyileşmeyi etkiler. Bu nedenle “cerrahi işlemden sonra ertesi gün tamamen normale dönülür” veya “herkeste bir hafta şişlik olur” gibi standart süreler doğru değildir. Planlanan kontrol, işlem türüne göre belirlenir.